Waarom opmerkingen van cliënten je soms dagen blijven achtervolgen (en hoe je dat doorbreekt)

"Je bent waardeloos."

Soms hebben cliënten maar één zin nodig om je hele dag onderuit te halen. Je weet rationeel dat iemand uit boosheid spreekt. Toch blijf je er uren, soms dagen, over piekeren.

Hoe komt dat? En vooral: hoe zorg je ervoor dat de woorden van een cliënt niet langer bepalen hoe jij je voelt?

Mijn collega maakte het onlangs mee.

Een uitspraak van een cliënt had haar geraakt. Het was in haar hoofd gekropen en ze nam het mee naar huis. Ze begon er door aan zichzelf te twijfelen.

Daar ligt voor mij een grens. Als je job er al voor zorgt dat je je thuis slecht voelt ook wanneer je niet met je werk bezig bent, dan is er iets grondig mis. Ik vroeg aan mijn collega – die cliënt had zoiets gezegd in de trant van ‘je bent waardeloos’: ‘Geloof je het ook?’ Ze moest daar toch even over nadenken. Pijnlijk. Als antwoord kreeg ik een voorzichtige ‘nee?’ Ze keek me vragend aan. Ze wist dat ‘nee’ het gezonde antwoord is.

Haar lichaamstaal sprak een ander verhaal. 

Ze zat bij elkaar getrokken, zich kleiner makend. ‘Is het ook waar?’ vroeg ik haar. Toen kregen we een ander persoon te zien. Ze dacht er over na en besliste, nee dat klopt niet.

Ah, eindelijk stond ze er terug. 

Dit is jammer genoeg realiteit voor veel hulpverleners.

Ik maakte het zelf ook al mee. Een meisje dat ik begeleidde die echt wel dikwijls boos was op mij, stuurde mij een gemeen smsje. Althans, het was bedoeld om gemeen te zijn. Het betrof de vinger die ik kwijt ben. Door een ongeval met een paard jaren geleden, mis ik een stukje van mijn pink. ‘Mevrouw afgekapte pink,’ noemde ze mij in dat berichtje. Ik vond dat heel gek. Ik moest er mee lachen dat ze niet creatiever was geweest met haar verwijt. Mijn collega die ik vertelde dat ik dat berichtje gekregen had, die begreep niet dat ik daar zo rustig onder kon blijven, maar het deed mij niets.

Ik kan mij daar echt niet druk in maken omdat ik stevig in mijn schoenen sta. Mijn pink is weg, daar heb ik emotioneel niets meer mee. Heel af en toe is het onpraktisch en dat is het enige ongemak dat ik daar rond ervaar.

Ook mij raken sommige uitspraken heel even. Ik voel dat letterlijk in mijn lichaam, alsof er een kleine aardbeving door mij heen gaat.

Maar daarna glijdt het weer weg.

Niet omdat het mij niets doet, maar omdat ik weet wie ik ben en wat ik waard ben.

Waarom blijven sommige opmerkingen plakken?

Een opmerking van een cliënt doet niet zoveel pijn omdat ze waar is. Ze doet pijn omdat ze iets raakt waar jij zelf nog over twijfelt. Wanneer iemand tegen jou zegt dat je waardeloos bent en jij weet diep vanbinnen dat dat niet klopt, dan blijft zo'n uitspraak meestal niet lang hangen. Maar wanneer iemand onbewust een gevoel raakt dat jij zelf soms ook kent – "Ben ik wel goed genoeg?", "Heb ik wel genoeg gedaan?" – dan blijft je hoofd ermee aan de slag gaan.

Het probleem is niet dat cliënten soms kwetsende dingen zeggen. Het probleem is dat die woorden iets raken waar jij zelf nog kwetsbaar bent. En daar kan je iets aan veranderen.

Is er een weg van ‘Dit brengt mij van mijn stuk,’ naar ‘Eigenlijk is het nog best grappig, in hun boosheid komen ze niet met de meeste slimme opmerkingen 😊’? Ja, die is er zeker!

Laten we beginnen met: hoe kom je terug op je positieven als iets je geraakt heeft? 

Stap 1: Registreer het. En beëindig het gesprek, reageer niet meer. Mails en smsjes zijn gemakkelijk, daar reageer niet op, op dat moment. Toon het nadat je terug op je positieve bent aan een collega en vraag raad. Hoe kan je zo’n gesprek beëindigen wanneer het in persoon of over de telefoon gebeurt? Laat de ander weten dat je op deze manier niet verder in gesprek wil gaan en dat je nu doorgaat of de telefoon aflegt. Dat kan heel eenvoudig ‘Dit is niet fijn en op deze manier zet ik het gesprek niet verder, dag!’ Je kan dit zinnetje ook leren voor in de toekomst. Oefen het voor de spiegel, met je partner of met een collega zodat je ook echt eens in de praktijk brengt. Dat maakt de drempel kleiner voor wanneer je het eens nodig hebt. 

Stap 2: Neem zo snel mogelijk nadien de tijd om even tot jezelf te komen. Ga naar het toilet, parkeer je auto ergens, maak een wandeling,... Het risico dat je loopt is dat je het geen fijn gevoel vindt en het dan liever wegduwt. Of je voelt je onvast en zoekt houvast in je agenda en to do’s om te weten wat je nog kan/moet doen zodat je hier niet verder aandacht aan moet besteden. Als je dit gevoel wegduwt, verdwijnt het niet. Het zoekt gewoon een andere weg. Je merkt het later opnieuw: thuis, bij een volgende cliënt of wanneer iemand je feedback geeft. Kies er voor om dit nu aan te pakken in plaats van er in de toekomst nog verschillende keren mee geconfronteerd te worden en jezelf zo verder in nesten te werken. Daar heb je echt niets aan!

Wanneer je die tijd neemt, doe dan deze oefening: Ga niet in mee in alle gedachten die bij zo’n rotopmerking horen. In je hoofd kan het misschien gaan als volgt: Oh nee, straks heeft hij/zij gelijk, oh help, ik ben helemaal niet goed bezig, hij/zij heeft gelijk ik ben een ambetant mens,...

Negeer ze.

Hoe doe je dat? Je richt je aandacht op iets anders. Voel opnieuw dat jij de eigenaar bent van je lichaam. Voel hoe je voeten op de grond staan, hoe ze in je schoenen zitten, hoe je sokken contact maken met je huid.

Als deze oefening er voor zorgt dat je met enige boosheid naar de opmerking gaat kijken die je gehad hebt, dan kan je nadien weer verder. Dat wil niet zeggen dat je boos moet/kan/mag worden op je cliënt. Dat wil wel zeggen, dat jij als persoon de opmerking niet accepteert als een deel van jou en deze met boosheid van je afzet. Laat dat ook even gebeuren. Die boosheid komt vanzelf weer tot rust. Zie het als een win, jij bent sterk genoeg om dit buiten jou te laten.

Merk je dat je ook na deze oefeningen onzeker en kwetsbaar blijft? Dan heb je nog wat werk te doen om je eigen zelfbeeld en gevoel van zelfwaarde te versterken. Het is namelijk niet zo dat je niets waard bent of niet goed genoeg bent, iederéén is van waarde. Het is dus niet waar, maar je gelooft het wel. Je vertelt jezelf eigenlijk iets waarvan je diep vanbinnen weet dat het niet klopt. Een beetje zoals je jezelf vandaag ook niet meer vertelt dat Sinterklaas echt bestaat.

Laat je hoofd je niet langer voor de gek houden. Soms lukt dat alleen, maar vaak helpt het om daar begeleiding bij te krijgen. Denk er eens over na welk resultaat jou het meest aanspreekt.  

Stap 3: De laatste stap die je rond deze situatie op je werk mag doen is het vertellen aan een collega/je coach/ je partner/... Vertel het aan iemand op je werk en aan iemand in je privé. Laat anderen je steunen en er voor je zijn. Draag het niet alleen. Dat maakt wat er gebeurd is groter en maakt de pijn dieper. Ga eens na hoe jij je voelt als je het nadien aan iemand vertelt hebt. Neem bewust de tijd om te voelen wat dat met je doet. Als je dat doet en je merkt dat het beterschap brengt, dan help je jezelf om in de toekomst dit gemakkelijker te doen. Bewust stilstaan bij de verandering die iets brengt maakt dat je dit beter gaat opslaan en een volgende keer ook sneller voor de weg van het fijne resultaat gaat kiezen.

Dit stappenplan helpt je om na een moeilijke opmerking weer stevig bij jezelf te komen.

Wil je niet alleen herstellen na zo'n situatie, maar leren hoe opmerkingen je steeds minder raken? Dan help ik je daar graag bij.

Je hoeft niet minder betrokken te worden om dit werk vol te houden. Je mag leren hoe je betrokken blijft zonder jezelf te verliezen.

Tijdens een gratis sessie bekijken we samen hoe je dat doet.